Nikola Tesla

Nikola Tesla

Geleceği Yaratan Adam – Nikola Tesla yakın tarihteki en önemli fizikçilerden biriydi, yaptığı çalışmalar ve buluşları günümüzde bile yaşantımızda çok büyük değişiklikler yapmaya devam ediyor.

Tesla günümüzde yaygın olarak kullanılan alternatif akım ve Tesla bobini yanında elektrik üreten dinamolar, indüksiyon motoru, radar ve X ışını teknolojisi, alternatif akım için kullanılan çoğu makineyi tasarladı veya üretti. Bu yazıyı okuduğunuz ekrandan başınızı kaldırıp etrafa bakarsanız bulunduğunuz odada bile Tesla tarafından bulunmuş bir elektrikli araç görebilirsiniz.

Tesla’nın Yaşamının İlk Yılları

Tesla 1856 yılında Sırp kökenli papaz bir babanın çocuğu olarak, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu (günümüzde Hırvatistan) sınırları içinde olan Smiljan kasabasında doğdu. Babası kendisine din adamı olması için baskı yapsa da Tesla, Avusturya’da Graz kentinde ve Çek Cumhuriyeti’nde Prag kentindeki okullarda mühendislik eğitimi aldı. Yaşadığı dönemde giderek önemli olmaya başlayan elektrik ve elektrikli araçlar çok ilgisini çekiyordu. Eğitimden sonra Macaristan başkenti Budapeşte’de telefon işletmesinde iş buldu. Bu yıllarda ilk önemli icadını ortaya çıkardı, indüksiyon motoru için destekleyici bulamayınca Avrupa’yı bırakıp, ABD’ye gitmeye karar verdi.

ABD Yılları

Nikola Tesla, 1884 yılında, 28 yaşında ve sadece cebinde Thomas Edison için yazılmış bir tavsiye mektubuyla ABD’de New York’a geldi. Burada Edison kendisini gerçekten işe aldı ve birlikte çalışmaya başladılar. Kısa sürede Tesla ve Edison’un hem bilimsel hem de ticari olarak birçok konuda çok farklı düşündüğü ortaya çıktı ve Tesla bu işten ayrıldı.

Kısa bir süre sonra Tesla kendi şirketini kurmak için bir maddi kaynak buldu ve Tesla Electric Light Company çalışmalarına başladı. Şirket elektrik akımı kullanarak aydınlatmada kullanılan ark ışığı üretiyordu. Bir süre sonra Tesla diğer yatırımcılar ile anlaşamayınca şirketten ayrıldı ve tekrar yeni kaynak aramaya başladı.

1887 yılında Tesla aradığı finansal kaynağı buldu ve bu kez Tesla Electric Company isimli bir şirket kurdu. Bu şirkette özellikle alternatif (dalgalı) akım ile çalışacak araçlar üzerinde çalışıyordu. 1888 yılında işadamı ve mühendis olan George Westinghouse’un dikkatini çekmeyi başardı. Westinghouse, Tesla’nın şirketine yatırım yapmaya başladı ve bazı patentleri satın aldı. Westinghouse elektrik enerjisi üretip, uzun mesafeler boyunca nakletmeyi planlıyordu ve Tesla’nın alternatif akımının bunu sağlayacağına inanmıştı.

Alternatif akım kullanımın hız kazanmaya başlaması kısa süre içinde Edison’un dikkatini çekti. Edison kurduğu bir şirket ile doğru akım kullanarak başarılı bir biçimde New York’taki bazı binalara ve küçük bölgelere elektrik enerjisi vermeye başlamıştı. Edison çok hızlı ve etkili biçimde alternatif akım aleyhine kampanya başlattı. Bu kampanya sırasında seyirciler önünde alternatif akım kullanarak hayvanları öldürecek kadar ileri gitmişti.

Bu sırada Tesla ortağı Westinghouse tarafından sağlanan tam destek ile alternatif akımın gücü ve taşınabilirliği ile ilgili deneyler ve gösteriler yapıyordu. 1983 yılında Chicago’daki bir dünya fuarının aydınlatma işi için alternatif akım tercih edildi ve görev Tesla’nın şirketine verildi. Bu başarıdan sonra Tesla ünlü Niagara Şelalesi yakınında dünyanın ilk alternatif akım üreten hidroelektrik enerji santralini kurarak tarihi bir başarı kazanmış oldu. Böylece ünlü “Akım Savaşları” olarak adlandırılan bu rekabetin galipleri alternatif akım ve Nikola Tesla olmuştu.

Tesla’nın İnanılmaz Projeleri

Bu önemli başarılardan sonra 1900 yılından sonra Tesla daha büyük projeler üzerinde çalışmaya başladı. Bütün dünyadaki insanların yararlanabileceği telsiz bir iletişim sistemi, elektrik enerjisini bütün dünyaya dağıtabilmek için büyük bir enerji anteni gibi günümüz koşullarında bile inanılmaz olduğu düşünülecek projeler için kaynak bulmaya çalıştı. Bu projelere şaşırtıcı biçimde hiç beklenmeyen bir kişiden, ünlü finans devi J.P. Morgan’dan destek geldi. Tesla 1901 yılında New York yakınındaki Long Island’da bir enerji santrali kurdu. Daha sonraları Wardenclyffe olarak adlandırılacak bu yerde çalışmalarına devam ederken önemli bir gelişme oldu.

Nikola Tesla
Nikola Tesla, laboratuarında çalışırken

İtalyan asıllı fizikçi Guglielmo Marconi bir anten aracılığıyla Atlantik Okyanusu üzerinden Avrupa ve Amerika kıtaları arasında telsiz mesajları iletmeyi başarmıştı. Marconi’yi Edison ve başka bir finans devi Andrew Carnegie destekliyordu. Bu olay üzerine Tesla’nın destekleyicilerinin tavırları değişmeye başladı. Kıtalararası haberleşme için büyük, güçlü ve pahalı araçlar yerine basit cihazlar ile aynı işin yapılabildiğini düşünmeye başladılar. Sonuçta verdikleri maddi desteği bırakınca Tesla çalışmalarını yarım bırakmak zorunda kaldı. Sonunda Tesla iflas etti ve 1915 yılına gelindiğinde elindeki bütün mal varlığını kaybetti.

Bu olaylardan sonra Tesla’nın ruhi durumu da bozulmaya başladı. Bu arada bulduğu geçici işlerde uzun süre çalışamadı. Bazen parklarda kuşları izlerken görüldüğü oluyordu. 1945 yılında bir otel odasında tamamen yalnız ve parasız olarak yaşama gözlerini yumdu. Tesla’nın bazı kadınlar ile arkadaşlık ettiği görülmüştü ama hiç evlenmemişti ve ailesi yoktu.

Nikola Tesla’nın Yarattığı Efsane

Nikola Tesla, yeteneği ve bilgisi sayesinde Hırvatistan’ın küçük bir kasabasında başladığı yaşamına çok sayıda buluş ve büyük başarılar sığdırmayı başardı. Nobel ödülü alamamıştı ama yaşadığı dönemde en tanınmış fizikçilerden biri olmuştu. Birçok ünlü yazar, bankacı hatta sinema oyuncuları onun yüksek voltajlı elektrik ile yaptığı gösterilere geliyordu.

Günümüzde kullandığımız elektrik teknolojisinin temellerinin Tesla tarafından atıldığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Tesla, dehasının ve aldığı güçlü eğitimin sonucunda, sorunların çözümünü önce düşünerek buluyor, sonra çözümü uygularken bir engel veya yanlış hesaplama ile karşılaşmıyordu. Tesla’nın yaşadığı zamanda teknolojik olarak gelişmiş olanaklar olmadığı için, bu iyi sonuç veren yöntem ona zaman ve para kazancı sağlıyordu.

Tesla yaşamı boyunca icat ettiği ve ürettiği araçların yaklaşık 300 kadarı için patent almıştı ama diğer birçoğu için patent almayı düşünmemişti. Fakat kendisi gibi bir dehanın patent ve satış için uğraşmak yerine bir sonraki icat için çalışması üretkenliğinin bir belirtisi olarak kabul edilmeli. Bunun yanında patenti alınmayan buluşların başkaları tarafından kullanılması da Tesla açısından haksızlıklara ve maddi kayıplara neden oluyordu. Örneğin Marconi ilk telsiz iletişim denemesini yaptığında Tesla’nın önceden öngördüğü bir fikri kullanmıştı ve sonradan bu buluş sayesinde Nobel ödülünü almıştı.

Geçen yüzyıl boyunca Edison ve Marconi gibi kişiler giderek unutulurken, Nikola Tesla’nın adının giderek daha çok anılması bir teselli olmalı. Örneğin, dünyanın ilk başarılı elektrikli otomobilinin içinde alternatif akımla çalışan elektrik motorları kullanılması ve adının Tesla olması gibi gerçekler, tarihin Tesla’yı haklı çıkardığını gösteriyor. Günümüzde bile Tesla’nın yarım bıraktığı çalışmaların devam etmesini isteyenler, Tesla’nın bıraktığı notlarda birçok önemli bilginin saklı olduğunu düşünenler var.Son