Ada Lovelace

Ada Lovelace

Dünyanın İlk Kadın Bilgisayar Programcısı – Dünyanın ilk programlanabilir bilgisayarı için işlev önerileri sunan kişinin bir İngiliz soylusu kadın olduğunu ve ünlü şair Lord Byron’un kızı olduğunu biliyor muydunuz? Evet, iyi bir matematik eğitimi almış ve dünyanın ilk bilgisayar programını öneren kadın Lovelace kontesi Ada Augusta King veya daha bilinen adıyla Ada Lovelace.

Yaşamının İlk Yılları

Ada Lovelace veya gerçek ismiyle Augusta Ada Byron, 1815 yılında Londra’da doğdu. Babası ünlü şair Lord George Gordon Byron, annesi ise Lady Anne Isabella Milbanke (Byron) idi. Ada’nın doğumundan kısa süre sonra annesi ile babası boşandı, evlilikleri sadece bir yıl kadar sürmüştü. Lord Byron, bu evliliği öncesinde hızlı aşk hayatı, her iki cinse ilgi duyması hatta üvey kız kardeşiyle yaşadığı ilişki yüzünden zor günler yaşamıştı. Lord Byron, boşanmadan kısa süre sonra Londra’dan ayrıldı ve 1823 yılında 36 yaşında Yunanistan’da yaşamını kaybetti. Lord Byron, yazdığı mektuplar ile çocuğu hakkında bilgi elde etmeye çalışıyordu fakat küçük Ada’nın babasını görme şansı hiç olmadı.

Ada’nın annesi, Lady Byron, kızının babasından ruhsal olarak soğuması için bazen geçmişle ilgili yalanlar söylüyordu. Lady Byron, Ada’nın babası gibi aşırı duygusal tepkiler vermesini, sanat ve edebiyatla ilgilenmesini engellemek için, yaşadıkları dönemde soylu kadınlar için uygun görülen biçimden çok farklı bir eğitim verdirmeye çalıştı. Küçük Ada, dönemin en iyi İngiliz matematikçi ve bilim adamlarından özel dersler aldı. Bu öğretmenler arasında İngiliz Krallık Astronomi Derneği’ne üye olarak kabul edilen ilk kadınlardan olan Mary Somerville de vardı. Bu sıradışı eğitim sırasında annesi Ada’ya bazen ağır cezalar veriyordu, örneğin uzun süre yerde hareketsiz yatmasını istiyordu.

Babbage’nin Makinası

Ada küçük yaşlarından itibaren matematik ve dilbilime ilgi duymaya başlamıştı, 17 yaşındayken ünlü matematikçi Charles Babbage ile tanıştı. Charles Babbage dünyada ilk kez aritmetik hesaplarını yapabilen bir makine (Fark Makinası) tasarlamıştı. Ada Lovelace, Babbage’nin bu makinasının ilk çizimlerini görmüştü ve hayran kalmıştı. Kendisine göre çok yaşlı olan Babbage, Ada’ya yetenekli olduğu alanlarda yardımcı olmaya başladı, örneğin iyi bir matematikçiden yüksek matematik eğitimi almasını sağladı.

Babbage, 1842 yılında bu kez daha gelişmiş özellikleri olan ikinci makinası (Analitik Makine) hakkında bir seminer verirken, İtalyan bir matematikçi bu sırada notlar almıştı ve bunları Fransızca bir makale olarak yayınlamıştı. Ada Lovelace, bu makaleyi görmüş ve hemen İngilizce’ye çevirmişti. Bu çeviri hakkında bilgi verdiğinde, Babbage, Ada’dan bu yeni makine hakkında bildiklerini de makaleye ekleyerek daha ayrıntılı olarak yeniden yazmasını istedi. Ada Lovelace, kendi katkılarını da ekleyerek, hatta Babbage’nin yaptığı önemli bir yanlışı düzelterek makaleyi bitirdiğinde, yeni makale eskisinden üç kat daha uzun olmuştu.

Ada Lovelace’nin yazdığı makale 1843 yılında yayınlandı, makale 19. yüzyıl bilim dünyası açısından devrim niteliğinde olan fikirler içeriyordu. Örneğin, makinenin bir işlemi bitirdikten sonra tekrar başa dönmesi yani döngü oluşturması konusunda çözüm önerileri vardı. Bunun yanında makinenin işlevleri sonucunda sadece sayılar kullanılarak yazı, müzik ve resimler yaratılabilirdi. Ada Lovelace’nin bu önerileri, Babbage’nin makinasının karmaşık işlemler için çalışmasını ve bu sırada bir programlama yapılmasını sağlıyordu. Bunun yanında sadece sayılar kullanarak matematik dışındaki başka alanlarda da çalışmak olanaklı oluyordu. Dünyanın ilk programlanabilir makinası ve programlama dili böylece doğmuş oluyordu.

Ada Lovelace’in Özel Hayatı

Ada Augusta Byron soylu bir aileden geliyordu ve 1835 yılında yani 20 yaşındayken başka bir soylu olan William King ile evlendi. William King sonradan İngiltere’de Lovelace bölgesi valisi (kont) olunca, Ada’nın ismine “Lovelace Kontesi” ünvanı eklenmiş oldu. Eşi, Ada’ya matematik çalışmaları sırasında her türlü desteği veriyordu. Ada Lovelace’in çalışmaları ve eşinin ünvanı sayesinde evlerinde Charles Dickens ve Michael Faraday gibi o zamanların birçok ünlü kişisini konuk etmişlerdi.

Ada’nın mutlu bir evliliği vardı ve aileye üç çocuk katılmıştı. Fakat bu mutluluk uzun sürmedi, Ada Lovelace 1837 yılında kolera hastalığı, ardından astma ve sindirim sistemi hastalıkları geçirmişti. Bu hastalıkların tedavisi sırasında kullanılan yan etkisi fazla olan ilaçlar yüzünden kalıcı sağlık sorunları yaşamaya başlamıştı. Bu arada annesinin geçmişte babası Lord Byron hakkında birçok yalan söylediğini anladı ve annesini terketti. 1852 yılına gelindiğinde Ada Lovelace henüz 37 yaşındayken hızla ilerleyen rahim kanseri yüzünden yaşamını kaybetti. Mezarı kendi isteği üzerine, babası Lord Byron’un Nottingham (İngiltere) yakınında bulunan mezarı yanında bulunmaktadır.

Charles Babbage - Fark Makinası 2 Charles Babbage’nin Fark Makinası – İlk tasarlandığı zaman üretilemeyen makine, kendi dönemindeki malzemeler ve teknikle 17 yıllık bir çabanın sonucunda 1991 yılında tekrar üretildi.

Ada Lovelace’in çalışmaları bilim dünyasında çok uzun süre dikkat çekmedi. Belki de bunun bir nedeni Charles Babbage ve Ada Lovelace’nin hiçbir zaman yeterli maddi kaynak bulup icat ettikleri makineleri üretme şansları olmamasıydı. Buna bağlı olarak makina ve önerilen program pratikte hiç kullanılmamıştı. 1991 yılında Charles Babbage’nin ilk tasarladığı makina yani fark makinası 149 yıl önce yapılan çizimlere sadık kalınarak üretildi. Sonuçta ortaya çıkan ve kusursuz olarak çalışan makina yaklaşık 8000 parçadan oluşuyordu, yaklaşık üç metre boyunda ve beş ton ağırlığındaydı. Yapımı 17 yıl süren bu makina İngiltere’de Londra Bilim Müzesi’nde sergileniyor.

Analitik makinanın tasarlandığı tarihten çok sonrasında, 1950’li yıllarda dijital teknoloji ile çalışan ilk elektrikli bilgisayarlar ortaya çıktı. Charles Babbage ve Ada Lovelace şimdiki bilgisayar teknolojisinin babası ve anası olarak anılmaya başlandı. 2009 yılından itibaren her yıl ekim ayının ikinci salı günü “Ada Lovelace Günü” veya bilime katkıda bulunan kadınlar günü olarak kutlanmaktadır.